Blog: Cwestiynu’r Cyfieithiad, beth yn union yw ‘science fiction’ yn Gymraeg?, Gwyddonias

Gwyddonias.

Ffug-wyddonol.

Ffuglen wyddonol.

Pa derm yr ydych chi’n ei ddefnyddio wrth gyfeirio at ‘science fiction’ yn Gymraeg? Sylwch fod y wefan hon yn defnyddio’r term ‘gwyddonias’, term a fathwyd gan Islwyn Ffowc Elis yn wreiddiol yn y 60au.[1] Rhaid i mi gyfaddef nad yw’r term ‘gwyddonias’ yn taro deuddeg gyda mi bob tro – mae ail elfen y gair, sef ‘ias’, yn cynrychioli teimlad arbennig iawn, teimlad nad yw bob tro’n gweddu i nofel neu stori sci-fi. Mae Dewi Prysor, mewn adolygiad dro yn ôl, yn pwysleisio bod yr ‘ias’ hwnnw yn cynnig rhywbeth gwahanol i ‘jyst’ science fiction – ‘…mae’n rhaid i mi gael ias yn fy ‘ngwyddonias’ – i ddefnyddio’r cyfieithiad gwell-ond-nid-addas-bob-tro.’[2] A yw’r term ‘gwyddonias’ felly’n gweddu? Yr unig beth o’i blaid yw ei fod yn eiryn bachog.

Felly beth am weld os yw term arall yn gweddu’n well? Beth am ‘ffug-wyddonol’? Ond onid yw hynny’n awgrymu ‘fake science’ yn hytrach na ‘science fiction’. Mae’r nifer o awduron sci-fi yn ymdrechu’n galed i gadw’r wyddoniaeth a grybwyllir yn eu gweithiau llenyddol yn ffeithiol gywir, felly dyw cyfeirio at ryddiaith sci-fi fel rhyddiaith ‘ffug-wyddonol’ ddim yn gwneud cyfiawnder â’r awduron hynny.

Fy newis i o gyfieithiad.

Mae’n well gennyf i ‘ffuglen wyddonol’ fel cyfieithiad, er y byddai digon yn dweud bod hwnnw’n ddigon trwsgl ac yn gyfieithiad slafaidd. Yn yr un adolygiad a grybwyllais ati cynt, roedd Dewi Prysor yn un o’r rheini a oedd yn ddigon parod i ddweud fod ‘ffuglen wyddonol’ yn ‘un o’r cyfieithiadau mwyaf erchyll erioed yn y Gymraeg.’[3] Ydy, mae’n gyfieithiad llythrennol, ond rydych yn gwybod yn iawn am beth rwyf yn sôn pan dwi’n ei ddefnyddio.

Nid Cymry yn unig sy’n cael trafferth yn cyfieithu ‘science fiction’, ac wedi gwneud ymchwil pellach i’r pell, mae’n rhaid canmol ein bod ni o leiaf wedi trio’i gyfieithu. Nid ieithydd mohonof, ond gallaf weld nad oes yna gyfieithiad Almaenig, a’r unig wahaniaeth yn y term Ffrengig yw eu bod hwy yn Ffrainc yn cyplysu’r ddau air, ‘la science-fiction’. Mae ieithoedd eraill, ymddengys, yn dibynnu ar gyfieithiadau llythrennol hefyd i gyfleu’r term ‘science fiction’.

Ydy hyn yn dystiolaeth mai rhywbeth Seisnig ac Americanaidd yw science fiction?

Mae erthyglau fel, ‘Is science fiction literature’s first international language?’ gan Damien Walker [4], yn herio hynny, gan ddweud mai’r genre hyn, o bob genre llenyddol, sy’n cynrychioli datblygiadau’r gymdeithas fyd-eang orau, tra bod blog fel World SF [5] yn dangos fod yna enghreifftiau lu tu hwnt i’r canon Prydeinig ac Americanaidd.

Felly… ydyw hi’n bryd penderfynu, unwaith ac am byth, beth yw science fiction yn Gymraeg? A sut yn y byd yr ydym yn mynd i benderfynu hynny? Pa derm sy’n well gennych chi?

@gwyddonias / #gwyddonias

Cyfeiriadau

[1] ‘Roddenberry, Atwood…and Islwyn Ffowc Elis! The origins of ‘Gwyddonias’ (Welsh Science Fiction)’ – Blog Sarah Louise Wheeler

http://saralouisewheeler.wordpress.com/2010/10/04/roddenberry-atwood-and-islwyn-ffowc-elis-the-origins-of-%E2%80%98gwyddonias%E2%80%99-welsh-science-fiction/

[2] ‘Adolygiad: Sibrydion o Andromeda’ – Dewi Prysor

http://www.gwales.com/goto/biblio/cy/9780860742296/

[3] Ibid.

[4] ‘Is science fiction literature’s first international language?’ – Damien Walker http://www.theguardian.com/books/2012/apr/27/science-fiction-literature-international

[5] World SF Blog

http://worldsf.wordpress.com/

Advertisements

Gadewch neges / Leave a message

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s